Rol Modeller Arasında Hayatlar

Çocukluğumuzdan itibaren rol modeller verilir bize ailemiz, toplum, devlet ve sistem tarafından ve bu rol modellere uygun bir kişi olmamız istenir ve onları  özümseyerek itaat etmemiz istenir. Rol modeller arasında hayatlar yașarız.

“Kimsenin hayalindeki insan olmak zorunda değilsiniz.”  (Seni Yoran Her Şeyi Bırak, Müthiş Psikoloji)

Her taraftan kuşatılmışızdır kavramlarla, kurumlarla, ağlarla ve hareket edemeyiz. 

Böyle yetiştirildiğimiz için, ikili ilişkilerimizde bile karşıdaki özneyi kendimize benzetmek ya da kendimizi ona benzetmek durumunda kalırız. Böylece kişilikler de karmaşık bir yün yumağına dönüşerek birbirine karışır.

Bu yüzden karşıdaki insanı biçimlendirmeye ve onu hayallerimizdeki kişiye benzetmeye çalışırız. 

Ya da onun bizi biçimlendirmesine izin veririz. Dolayısıyla böyle bir ilişkide ne o kendisi olabilir, ne de sen kendin olabilirsin.

İdeolojiler, inançlar, dinler ve çoğu kavram insana rol modelleri önerir. ve bir kalıbın içine girerek o kalıp çerçevesinde yaşamayı öğretir. Aile de çoğu zaman böyledir.

Ama gerçekte ne anne ve babanın, ne de başka birisinin hayallerini gerçekleştirmek zorundasın. Gerçekleştirmek durumunda olabileceğin tek şey kendi hayallerin olmalıdır. Kendi hayallerine sahip olmayan insan, başkalarının hayallerinin peşinden gider.

Rol modeller arasında hayatlar, kişinin bir türlü kendisi olamadığı hayatlardır

Rol model olarak gördüğümüz kişiler hakkındaki gerçekleri öğrendikçe, aslında tıpkı Kafka gibi hayal kırıklığına uğrarız. 

O, “Babaya Mektuplar” adlı kitabında babasına şöyle seslenir: 

Rol modeller, çoğu zaman kendilerini örnek alan kişileri hayal kırıklığına uğratabilir. Örneğin, Kafka’nın rol modeli babasıydı ve babası onu hayal kırıklığına uğrattı. Sonuç olarak, ne bir rol modeli kendime ölçü olarak alabilirim, ne de başka birisine rol model olabilirim.

“Herkes 15 dakikalığına ünlü olacak!“ sözlerini söyleyen Andy Warhol’un dediği gibi, şu an içinde yaşadığımız çağda rol modeller de neredeyse 15 dakikalık bir ömre sahiptir.

O kadar değişken ki insanlar, taptıkları rol modelleri ertesi gün çöpe atabiliyorlar. Influencer’lardan küresel sistem müzik ikonlarına kadar neredeyse her şey 15 dakikalık. Ama yine de insanların bazıları rol modellerden vazgeçemiyorlar. 

Özgür bir toplumda rol modeller yoktur. Herkes kendisinin rol modelidir.

Erol Anar

“Belki de Hayata Fazlayız Ya da Eksik” başlıklı yazımdan bir bölüm. 31 Ekim 2025 tarihinde erolanar.org’da yayınlandı. Daha sonra gözden geçirilerek geliştirildi.

* Seni Yoran Her Şeyi Bırak, Müthiş Psikoloji, Destek Yayınları, 1. Basım: 2022, sayfa 148.)

** Franz Kafka; Babaya Mektuplar, İş Bankası Yayınları, Çevirmen: Regaip Minareci, Ocak 2022, İstanbul,  sayfa 7.

https://www.kitapyurdu.com/kitap/babaya-mektup/114124.html?srsltid=AfmBOooQ7HEfQNDDAP8A8ZhB0F3Uzy7eVWxdSqifwBqg8PVzoB7_FB2m

Üst görsel: lbyphoto, Pexel; alt görsel: Engin Akyurt, Pexel.