Toplum

“Toplum dediği tam olarak neydi? İnsanın çoğulu mu? Toplum denen şey tam olarak nerede bulunuyordu? Tüm hayatımı toplumdan korkarak, onu güçlü, ürkütücü ve korkutucu bir şey olarak hayal ederek yaşamıştım.” * (Osamu Dazai: İnsanlığımı Yitirirken)

Bilindiği gibi kapitalist devletin yarattığı birey, özgür bir birey değildir. O tam tersine robotlaştırılmış ve ihtiyaçlarının kölesi olmuş bir kişidir. Devletler, ideolojileri ne olursa olsun bireyi sevmezler. Aksine onu toplumun içinde eriterek şekilsiz bir hale dönüştürmeyi severler ve böylece çeşitli kavramlarla, değerlerle, geleneklerle, tabularla o bireyi kuşatarak onun bireyselliğini yok ederler. Sıradan, tornadan çıkmış gibi kişiler üretilir ve bunlar daha kolay yönetilebilir.

O anlamda bilindiği üzere  birey, ancak toplumdan ayrı durduğu ölçüde bireydir. Bunu birçok filozof da dile getirmiştir, Krishnamurti’den Osho’ya kadar.

Yani birey, toplum içinde eriyor ve özgünlüğünü  kaybediyor. Peki burada bir çelişki yok mu? İnsan sosyal bir varlık ve toplumsal bir gerçeklik içinde yaşıyor. Yani toplumu tamamen reddederek birey olmak mümkün mü?

Toplum bireyi tektipleştirir

Toplum tıpkı devletler ve sistemler  gibi, “homojenleştirme, tektipleştirme” olgusuna hizmet eder. Farklı olanı “hizaya getirmeye” çalışır. Bireyi sürüye katmak için uğraşır. Çünkü şimdiye dek yeryüzünde hangi sistemde olursa olsun özgür bir toplum olmamıştır. Belki bir gün olur, ama şimdiye kadar ki gerçek budur bence. Elalem denilen şey toplumdur ve onun birey üzerindeki gölgesi ve baskısıdır.

Bu yüzden bireylerin kendi kişilikleriyle, kendi özgün düşünce ve duygularıyla, karakterleriyle toplumu oluşturabileceklerini düşünüyorum.

Yani adaların birleşerek oluşturduğu tek bir kara parçası değil, bağımsız adaların oluşturduğu gönüllü bir birliktelik olmalı toplum.

Ve toplum denilen şey, birey üzerinde baskı ve iktidar kurmamalı. Bunu yapabildiği ölçüde her birey, özgür bir biçimde topluml uyumlu olarak yaşayabilecektir.

Erol Anar

“Belki de Hayata Fazlayız Ya da Eksik” başlıklı yazımdan bir bölüm. 31 Ekim 2025 tarihinde erolanar.org’da yayınlandı. Daha sonra gözden geçirilerek geliştirildi.

* Osamu Dazai: İnsanlığımı Yitirirken, İthaki Yayınları,  Çevirmen: Peren Ercan, Ocak 2025, İstanbul, sayfa 77.)

** Ken Resey: Guguk Kușu, Turkuvaz Kitap, Çeviri: Aziz Üstel, Haziran 2012, sayfa 425.

https://www.hepsiburada.com/insanligimi-yitirirken-osamu-dazai-pm-HB00000SZ8B7

Üst görsel: Demeter Attila, Pexel; alt görsel: Tara Winstead, Pexel.